ŞEKER HASTALIĞI ve TİPLERİ

ŞEKER HASTALIĞI ve TİPLERİ

Şeker hastalığının bazı değişik tipleri vardır. Bunlar şunlardır:

  • Tip 1 Diyabet
  • Tip 2 Diyabet
  • Metabolik Sendrom
  • Şeker hastalığının nadir görülen genetik tipleri
  • Pre- Diyabet dediğimiz ” Gizli Şeker “
  • Gestasyonel Diyabetse Mellitus denilen ” Gebelikte görülen şeker hastalığı “
  • Brittle ( oynak ) diyabet

TİP 1 ve TİP 2 DİYABET 

Şeker hastalığının esasta iki tipi vardır. Bunlar Tip 1 ve Tip 2 diyabet olarak adlandırılır. Bunlardan en çok görüleni Tip 2 diyabettir.

Tip 1 diyabet daha çok çocuklarda görülen ve insülin ile tedavi edilmesi gereken şeker hastalığı tipidir. Bu hastalıkta insülin salgılanması olmadığından dışarıdan yapılan insülin ile tedavi yapılır.

Haplar ile tedavisi mümkün değildir. Şeker hastalarının yüzde 10’nunu Tip 1 diyabet oluşturur. Tip 1 diyabet 9 aylıktan itibaren görülebilirse de en sık 12-14 yaşlarında ortaya çıkar.

Son yıllarda şişman kişilerde görülen ancak Tip 1 diyabet gibi seyreden ve insülin ile tedavi gerektiren Tip 3 Diyabet ( Hibrit Diyabet, Dual Diyabet, Duble Diyabet ) adı da verilen bir diyabet türü de rapor edilmiştir.

Tip 2 Diyabet ise genellikle 30 yaşından sonra ortaya çıkan şeker hastalığı türüdür. Şeker hastalarının yüzde 90-95′ i Tip 2 diyabetlidir.

Bu tip şeker hastalığında kanda insülin başlangıçta yüksek olmasına rağmen etkisini gösteremez ve kandaki yüksek kan şekerini hücrelere sokamaz. Bu duruma ” insülin direnci ” adı da verilir.

Bununla birlikte bu hastalarda zamanla insülin salgısı bozulabilir ve insülin tedavisine ihtiyaç gerekebilir. 

TİP 1 VE TİP 2 DİYABET AYRIMI NASIL YAPILIR?

Laboratuvar tetkiki olarak ayrım için kanda anti-GAD antikoru, insülin antikoru ve adacık antikoruna bakılır. Bu antikorlar pozitif ise yani varsa o hastada Tip 1 diyabet var demektir. Tip 2 diyabetli hastalarda bu antikorla kanda bulunmaz.

Ayrıca mixed yemek testine insülin cevabı ve glukagon iğnesine insülin ve C peptit cevabı da bu konuda kullanılan tetkiklerdir.

C peptit hormon ölçümü de Tip 1 ve Tip 2 diyabet ayrımında faydalıdır. C peptit pankreasdan insülin ile beraber salgılanan bir hormondur. Tip 1 diyabetli hastalarda C- peptit kanda yoktur.

METABOLİK SENDROM

Tip 2 diyabet veya gizli şekeri olan kişilerde birlikte tansiyon yüksekliği, kanda trigliserit yüksekliği, insülin hormon yüksekliği, ürik asit yüksekliği ve göbekte yağlanma ve şişmanlık bir arada ise bu duruma ” Metabolik Sendrom ” denir.

Metabolik sendromu yapan etken insülinin iyi çalışmaması yani insülin direncidir. Bel kalınlığı veya bel çevresi artmış olanlarda ( şişmanlarda ) bu hastalık daha fazla görülür.

Birlikte karaciğer yağlanması, yumurtalıklarda kist ( polikistik over hastalığı ), kan pıhtılaşmasına eğilim, HDL kolesterolde azalma ve idrarla atılan proteinde artma ( mikroalbüminüri ) birlikte olabilir.

Bu kişilerde kalp koroner damar hastalığı ve Tip 2 şeker hastalığı   çok sık görülür. Metabolik sendrom sıklığı ülkemizde fazla olup yaklaşık her 100 kişinin 20-25’inde vardır.

GEBELİK DİYABETİ

Sadece gebelik sırasında ortaya çıkan şeker hastalığına ” gebelik diyabeti ” denir. Gebe kalmadan önce şeker hastalığı olan kadınlar bu gruba girmez. Gebe kalan kadınların % 4-7 ‘sinde şeker hastalığı ortaya çıkmaktadır.

Genellikle gebeliğin 24 ile 28’inci haftaları arasında ortaya çıkan bu tip şeker hastalığı bazen şişman bayanlarda gebeliğin ilk aylarında ortaya çıkabilir.

Gebelik diyabeti olan kadınlar doğum yaptıktan sonra şeker hastalığı kaybolur, ancak yaklaşık % 50’sinde ileriki yıllarda Tip 2 şeker hastalığı oluşur. Bu yüzden doğumdan sonra 6 ayda bir açlık ve tokluk kan şekerine bakmak gerekir.

GİZLİ ŞEKER ( PRE- DiYABET )

Açlık kan şekerinin 90 ile 126 mg/ dl arasında olmasına ” Açlık Kan Şekeri Bozukluğu ” adı verilirken, kan şekerinin yükleme testi ( OGTT ) sırasında ( 75 gram glukozla yapılan şeker yükleme testinde ) 2. saatte 140 ile 199 mg/dl arasında çıkmasına ise ” Şeker Tolerans Bozukluğu ” veya ” Gizli Şeker ” adı verilir.

İşte hem açlık kan şekeri bozukluğuna hem de glukoz tolerans bozukluğuna ” Pre-Diyabet ” adı verilir. HbA1c” nin 5,7 ile 6,5 arasında olmasına da gizli şeker denir.

Diğer bir deyimle şeker hastalığının ön veya erken devresi demektir. Bu kişilerde diyabeti önleme programı ile ( sağlıklı beslenme, egzersiz, yaşam tarzı değişikliği, bazen ilaç tedavisi ve fazla kiloların verilmesi ) hastalığı geriletebilir veya ortaya çıkması geciktirilir.

Son yıllarda ülkemize gizli şekerli hasta sayısında çok büyük oranda artış vardır.

NADİR GÖRÜLEN GENETİK ŞEKER HASTALIĞI 

Tip 1 ve Tip 2 şeker hastalığına pek benzemeyen bazı şeker hastalığı tipleri vardır. Bunlardan birisi erişkin yaşta şeker hastalığı gelişen kişilerin % 10- 15’inde görülen kısaltılmış ismi ” LADA ” olan yada Latince açık yazılımı ile ” Latent Otoimmün Diyabeti ” hastalığıdır.

LADA tipi şeker hastalığında pankreastaki beta hücreleri bağışıklık sistemi tarafından yavaş yavaş yıkılır. Bu yıkım arttıkça insülin azalacağından kan şekerinde giderek bir artış olur.

Bu hastalar bazen yıllarca insülin kullanmadan sadece tablet şeklindeki ilaçlarla şeker hastalığını kontrol ederlerse de sonra insülin kullanmak zorunda kalırlar.

Diğer bir tip şeker hastalığı ise gençlerde ortaya çıkan Tip 2 diyabet olup ” MODY ” adı ile anılır. Bu hastalık daha nadir görülür ve Tip 2 diyabet erken yaşta ortaya çıkar; nedeni bazı genetik bozukluklardır.

OYNAK DİYABET ( BRİTTLE )

Sıklıkla Tip 1 diyabetli hastalarda bazen de Tip 2 diyabetli hastalarda ortaya çıkan ve kan şekerinin gün içinde aşırı azalmalar ve artmalar göstermesi durumuna ( BRİTTLE ) oynak diyabet adı verilir.

Bir hastada ” oynak diyabet ” var diyebilmek için uygun diyet ve günde 4 kez insülin yapılmasına rağmen kan şekerinin gün içinde yükselme ve düşmelerle seyretmesi gerekir.

Bu hastalarda enfeksiyon, hormon bozukluğu, insülin direnci, mide ve bağırsaklarda gıda emilim bozukluğu, Şafak fenomeni ( gece büyüme hormonu artmasına bağlı sabah şekeri yüksekliği), Somogy etkisi ( gece saat 2-5 arası şeker düşmesine bağlı sabah reaksiyon olarak kan şekeri yükselmesi ) ve psikolojik rahatsızlık gibi nedenler aranır.

Bu hastaların büyük çoğunluğunda ( yaklaşık % 50’sinde ) psikolojik bozukluk vardır. Bazen de şekerdeki oynamalar hastada stres yapar ve psikolojik sıkıntıların ortaya çıkmasına neden olur.

Mide felci denilen gastroparezi de şeker oynamalarına neden olabilir. Bulantı, kusma ve midede dolgunluk varsa bu durumdan şüphelenmek gerekir.

 

Ayrıca konu ile ilgili olarak aşağıdaki yazılarımıza da bakabilirsiniz:

Şeker Hastalığının Gözdeki Hasarı Retinopati

Şeker Hastalığının Sinirlerde Yaptığı Hasar- Nöropati

Şeker Hastalığı ve Vücudumuza verdiği Zararlar

Şeker Hastalığı Nedir Belirtileri Nelerdir?

Şeker Hastalığının Böbrekteki Hasarı- NEFROPATİ

Şeker Hastalığı ve Kalp Hastalığı

ŞEKER HASTALIĞI VE CİNSEL BOZUKLUKLAR

Şeker Hastalığı Kan Şekerini Yükselten Nedenler ve Kalıtım,

 

Prof. Dr. Metin Özata 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir