Osteoporoz Kemik Erimesi Nedir Nasıl Önlenir

Osteoporoz Kemik Erimesi Nedir Nasıl Önlenir

Osteoporoz Kemik Erimesi Nedir Nasıl Önlenir

Kemikleri uzun beton sütunlara benzetirsek, sütunların sağlamlığından sorumlu olan, onları ayakta tutan 2 unsur vardır:

Birincisi sütun içindeki demirler ve ikincisi bu demirlerin arasını dolduran çimentodur.

Vücudumuzu ayakta tutan sütunlar diyebileceğimiz kemiklerimizde de sağlamlıktan sorumlu olan 2 temel unsur vardır. Birincisi, kemiklerimizin içindeki proteinler, ikincisi bunların arasında çimento görevi yapan kalsiyumdur.

Osteoporoz ya da kemik erimesi diye bildiğimiz durum, menopoz ile beraber kemiklerin protein ve kalsiyum kaybederek çimentosu ve demirleri azalmış bir sütun gibi yapısının bozulması ve kolay kırılabilir bir hale gelmesidir.

Kemiklerin menopozla birlikte zayıflamasının nedeni kandaki östrojenin azalmış olmasıdır. Östrojen kemiğin sağlamlığı için vazgeçilmez olan bir hormondur. Kandaki östrojen azalınca, D vitamininin azalması, kandaki kalsiyum emiliminin azalması, 1 kemik dokusunu parçalayan hormonların artışı gibi moleküler düzeyde birçok değişiklik olur ve hepsinin sonucu kemik erimesi yani osteoporozdur.

Özellikle bel omurları, el bileği kemikleri, kalça kemiği menopoz sonrası oluşan osteoporozdan diğer kemiklere göre daha fazla etkilenir. Zayıflamış olan bu kemikler hafif şiddette bile olsa düşme ya da çarpma gibi darbelerle kolaylıkla kırılır.

Hepimiz basit bir kaza sonucu kalçası kırılmış ve platin takılmış yaşlı hanımlar tanımışızdır. İşte ileri yaştaki kadınlarda basit kazalarda bile kalça kırığı gibi büyük kemik kırıklarının görülmesinin nedeni kemik erimesidir.

OSTEOPOROZ TANISI NASIL KONUR?


Kemiğiniz kırılana,kamburlaşana ve boyunuz kısalana kadar osteoporoz belirtilerini fark etmeyebilirsiniz. Aşikar yakınmalar oluşuncaya kadar sessiz bir dönem geçirebilirsiniz. Doktorunuz osteoporoz olup olmadığınızı ya da olma riski taşıyıp taşımadığınıza karar verebilir.

Osteoporoza neden olabilecek diğer hastalıkların varlığı(tiroid hastalıkları, inflamatuar eklem romatizmaları, astım, ilaç kullanımı v.b), kırık öykünüzün bulunması, beslenme durumunuz, genel sağlığınız, ailede özellikle annede kırık öyküsü gibi bilgiler doktorunuza riski belirlemede yardımcı olacaktır.

Doktor fiziksel muayene, kan ve idrar tetkikleri ve radyografi ile tanıya ve ayırıcı tanıya gidebilir. Kemik ölçümleri hızlı, kolay yapılabilen testlerdir. Çok çeşitli yöntemler var ise de en çok DEXA (Dual photon x-ray absorbsiometre) kullanılmaktadır.

Doktorunuz tanı için ve özellikle kemik kaybınızın halihazırda olup olmadığını tespit için kan ve idrar testleri isteyebilir Bunlar; kan kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, parathormon, D vitamini değerleri, tiroid fonksiyon testleri , sedimantasyon, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri gibi testlerdir.

DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ TANIMLAMASI İLE DEXA SONUÇLARININ YORUMLANMASI:


NORMAL: Genç erişkine göre kemik mineral yoğunluğunun veya kemik mineral içeriğinin 1 standart sapmanın altında olmasıdır (T skoru > ya da eşit -1).OSTEOPENİ (Düşük Kemik Kütlesi): Kemik mineral yoğunluğunun genç erişkine göre -1 ile -2.5 standart sapma arasında olmasıdır (T skoru > -2.5 ve T skoru < -1 ).

OSTEOPOROZ: Kemik mineral yoğunluğunun genç erişkine göre 2.5 standart sapma ya da daha düşük olmasıdır (T skoru -2.5 ya da daha düşük).

YERLEŞMİŞ OSTEOPOROZ: Kemik mineral yoğunluğunun genç erişkine göre 2.5 standart sapma ya da daha altında olması ve ek olarak bir veya daha fazla frajilite kırığı saptanmasıdır.

Osteoporoz Riski Taşıyanlar

1- Boyuna göre zayıf olan kadınlar

2-Erken menopoza girenler

3- Annesi erken menopoza girmiş olan kadınlar

4- Ailesindeki yakın bayan akrabalarında menopozdan sonra kalça, el bileği ve bel omuzlarında kırık hadisesi görülenler

5- Sigara içenler

6- Düzenli egzersiz yapmayan bayanlar

7- Düzenli alkol alan bayanlar

8- Diyabet yani şeker hastalığı olanlar

8- Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde süt, yoğurt gibi kalsiyumdan zengin gıdalarla beslenmemiş olan bayanlar

Osteoporozu Engellemek İçin Yapılması Gerekenler

Menopoz sonrası kemik erimesinin temel bedeni, kemikleri koruyan östrojenin, menopoz sonrasında kalmamasıdır. Kemik erimesi başlamış, kırık riski olan menopoz sonrası kadınları kemikleri kırılmadan tedavi etmenin yolu, onlara dışarıdan östrojen hormonu vermektir.

Bunun adı hormon destek tedavisidir. Hormon tedavisi kesinlikle doktor kontrolünde yapılacak bir tedavidir. Tedavinin bazı yan etkileri, bazı sakıncaları vardır. Bu nedenle ancak jinekoloğun kontrolünden geçtikten ve bazı testler yapıldıktan sonra hormon tedavisi başlatılabilir.

Her kadına dışarıdan hormon vermek mümkün olmamaktadır. Yine de kemik erimesine karşı her kadının kendini korumak için alacağı basit ama etkili önlemlerde mevcuttur.

Burada bilinmesi gereken önemli bir nokta vardır: Kemik erimesi menopozdan sonra birden bire başlayan bir sağlık sorunu değildir. Kadınlarda kemikler 30 yaşından sonra zayıflamaya, erimeye eğilimli hale gelir.

Eğer kişi düzensiz beslenir, sigara tüketir, egzersiz yapmaz ve kemik sağlığına dikkat etmezse daha menopoza girmesine yıllar varken gizliden gizliye kemik erimesi başlar. Öyleyse osteoporozdan önlemek için menopozu beklemeye gerek yoktur.

Daha çocukluk döneminde alınacak basit önlemlerle yıllar sonra ortaya çıkabilecek bu hastalık önlenebilir.

Sonraki Yıllarda Osteoporoza Maruz Kalmamak İçin Yapılması Gerekenler :

1- Kalsiyumdan zengin olan yağsız süt, yağsız yoğurt gibi gıdaları daha fazlalar almak

Yaşamın her döneminde kadın kalsiyum yönünden zengin besinlerle beslenmelidir. Bu, kemikleri koruyacak etkili ve basit bir önlemdir.

Özellikle çocukluk ve gençlik döneminde kemiklerin maksimum sağlamlığa ulaşabilmeleri için kalsiyumca zengin süt ve süt ürünlerinin bol tüketilmesi gerekir. Yani gençlik döneminde yeterli kalsiyum alınmamışsa, ondan sonraki yıllarda almış olsanız bile maksimum yarardan mahrum kalırsınız.

Burada ölçü her gün 2 su bardağı yağsız süt alınmasıdır. Süt ile beraber yüksek kolesterol almamak için yağsız süt içilmesi tavsiye edilir. Süt dışında kalsiyumdan zengin olan gıdalarda mevcuttur:

Fasulye, Arpa, soya ürünleri, ıspanak, fındık, kakao, balık gibi gıdalar da kalsiyumca zengindir ve bunlara sofralarda yer verilmesi gerekir.

2- Kemiğin korunmasında D vitamini ve güneş ışınlar çok önemlidir.

Kemiklerimiz için vazgeçilmez olan D vitamini vücudumuzda kolesterolden üretilmektedir. Ancak D vitamininin vücudumuzda üretilmesi için güneş ışığı şarttır. Uykudaki D vitamini ancak güneş ışınları ile aktif hale geçebilir ve kemiği korur.

Güneş ışığından en yüksek düzeyde faydalanmada ölçü nedir?

Bugün bir bebek olan kız çocuğunuzun yıllar sonra menopoza girdiğinde kemiğinin kırılmasını istemiyorsanız onu kesinlikle kundağa sarmayın. Sık sık güneşe çıkarın. Direk güneş ışığından faydalanmasına özen gösterin, cam arkasından bebeğinizi güneşe tutmanızın bir faydası yoktur.

Bebeğiniz büyüyüp çocukluk dönemine geldiğinde onunla sık sık güneşe çıkın. Bacaklarının ve kollarının güneş görmesi yeterli olacaktır.

Ergenlik ve erişkin dönemi boyunca her kadın kol ve bacakları ile güneş ışığından azami faydalanacak şekilde yaşamaya gayret etmeli, D vitamininden zengin olan süt ve sakatat türü gıdaları, omega yağ asitleri içeren balık yağını tüketmeye özen göstermelidir.

Menopoz ve sonraki yıllarda dışarıdan aldığımız kalsiyum ve D vitaminine güneş ışığından faydalanmayı eklemek şarttır.

* Kırklı yaşlardan itibaren günde bir kez bir bardak suya atılıp eritilen kalsiyum ve D vitamini içeren tabletlerden alınmalıdır.

* Düzenli yürüyüş, yüzme gibi egzersizleri her gün yapmak kemikleri güçlendirir, kandaki serbest kalsiyumun kemiklerde birikmesini kolaylaştırır.

* Sigaradan kesinlikle uzak durulmalıdır.

Sigara içen genç kız ve hanımların kemikleri onlar daha menopoza girmeden zayıflamaktadır. Sigara, kalsiyumun kemiklerde birikmesini engellemekte, östrojenin kemiği koruyucu etkilerini ortadan kaldırmakta ve menopoza erken girilmesine neden olmaktadır.

Tüm bu olumsuz etkileri ile diğer vücut sistemlerimize zarar vermektedir.

* Alkol alımından kaçınmalı

Özellikle alkolik diyebileceğimiz düzeyde alkol alan hanımlarda kemikler ileri derecede zayıflamakta ve kolaylıkla kırılmaktadır. Az tüketilse bile alkolün kemikler üzerine olumsuz etkileri olduğu bilinmektedir.

* Kahve , kola gibi kafein içeren içecekleri daha az tüketmek.

* Menopoza girmiş hanımların mutlaka jinekoloğa başvurarak kemik yoğunluğu ölçümü ve diğer gerekli testleri yaptırmaları gerekir.

* Ergenlik döneminden itibaren okuma, yazma ve oturma gibi günlük aktiviteler sırasında kemiklerde şekil bozukluğuna neden olacak yanlış duruşlardan kaçınılmalıdır.

* İleri yaştaki hanımların yere düşmeye neden olacak ani hareketlerden, yüksek basamaklı merdivenleri ve kaldırımları kullanmaktan kaçınmaları, alçak topuklu ve yumuşak tabanlı ayakkabıları tercih etmeleri gerekir.

Osteoporoz ile ilişkili kemiğe olumsuz etkisi olan ilaçlar:

Epilepsi ilaçları

Meme kanseri için kullanılan bazı ilaçlar

KortizonProton pompa inhibitörleri

Selektif seratonin geri alım inhibitörleri

Tiroid hormon tedavisi

LityumMetotrexat

Antiasitler

Kemik Erimesinin Tedavisinde Hormon Desteği

Gerçekten, menopoz sonrası osteoporozu önlemek için dışarıdan östrojen hormonu verildiğinde osteoporoz düzeltilebiliyor, kemik kırıkları önlenebilmektedir. Fakat bu yararlı etkileri yanında östrojenin birçok yan etkisi mevcuttur.

Bu nedenle bir jinekoloğun kontrolünden geçtikten ve bazı özel testlerden sonra eğer jinekolog uygun görür ve kadın da kullanmak istiyorsa bu tedavi başlatılabilir. Bunun nedeni dışarıdan verilen hormon ilaçlarının bazı önemli yan etkilerinin olmasıdır.

Örneğin karaciğer hastalığı olan veya damar tıkanıklığı olan kadınlara, meme kanserine yakalanma riski olan kadınlara hormon tedavisi kesinlikle verilmemektedir.

Bu durumları değerlendirecek olan, jinekoloğun kendisidir ve her kadın ancak doktoruna danıştıktan sonra hormon destek tedavisi olabilir.

Dr. Ömer Yavuz Şimşek

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir